«Η θεωρία των βλακών και ο Αίσωπος», το νέο βιβλίο του Γιάννη Σταμέλου

Πάντοτε και νομοτελειακά όλοι υποτιμούμε τον αριθμό των ηλίθιων που κυκλοφορούν γύρω μας, υποστηρίζει ο Τσιπόλα στον πρώτο από τους πέντε νόμους που έχει διατυπώσει για την ανθρώπινη βλακεία. Ενώ κατά τον δεύτερο νόμο του η πιθανότητα να είναι ηλίθιος κάποιος είναι ανεξάρτητη από οποιοδήποτε άλλο χαρακτηριστικό του. Δηλαδή δεν θα πρέπει να παραξενευόμαστε, λέει, όταν συναντούμε ηλίθιους σε οποιαδήποτε θέση και οποιοδήποτε μέρος του κοινωνικού μας βίου.

Δεν ξέρω για τις άλλες εποχές, η δική μας όμως είναι γεμάτη από βλάκες. Από ανθρώπους που δεν υποψιάζονται καν ότι μπορεί να έχουν άδικο. Ανθρώπους που χαρακτηρίζονται από θρασύτητα, αλαζονεία, έπαρση, ανασφάλεια, που δεν έχουν αίσθηση του χιούμορ και ενοχλούνται από κάθε τι που θα μπορούσε να τους βάλει σε υποψία αυτογνωσίας. Διότι δεν τους συμφέρει να αναδειχθούν υποψίες βλακείας για τη συμπεριφορά τους.

Ο βλάκας πείθει, λέει ο Μπρεχτ, διότι πάντα υπάρχουν αρκετοί βλάκες για να σχηματίσουν μια πλειοψηφία. Το μυστικό τους όπλο είναι η συσπείρωση.

Βλάκας, ηλίθιος, μπούφος, ζώον, σκράπας, τούβλο, στόκος, χάχας, ξερόλας κλπ κλπ. Τι μπορεί να δείχνουν όλα αυτά; Ίσως ότι όσο απασχολεί την κοινωνία ένα φαινόμενο, τόσο περισσότερες λέξεις και εκφράσεις εφευρίσκει για να το προσδιορίσει σε όλες τις αποχρώσεις του. Και είναι μια αρκετά ισχυρή ένδειξη, για το πόσο αισθητή είναι η κοινωνική παρουσία των βλακών, όλος αυτός ο εκπληκτικός πλούτος των λέξεων που χρησιμοποιούμε για να τους περιγράψουμε.

Στο ερώτημα τώρα αν υπάρχει χειρότερη εκδοχή βλάκα, η απάντηση είναι θετική. Από τον απλό βλάκα χειρότερος είναι ο βλάκας με άποψη.

Οι βιογράφοι του Αίσωπου λένε ότι οι Αθηναίοι αναγνωρίζοντας την μεγάλη αξία των μύθων του, διακόσια χρόνια από τον θάνατό του, ανέθεσαν στον σπουδαίο γλύπτη Λύσιππο να φιλοτεχνήσει τον ανδριάντα του, τον οποίο έστησαν απέναντι από τους ανδριάντες των επτά σοφών της Ελλάδας.

Σε μια εποχή κατά την οποία η προσέγγιση πολύ σημαντικών ζητημάτων όχι μόνο της καθημερινότητας αλλά και της κοινωνικής (και πολιτικής) μας συμπεριφοράς γίνεται συναισθηματικά και μόνο, όπου η συναισθηματική φόρτιση χρησιμοποιείται στρατηγικά, η παραπομπή στον ορθό λόγο έστω και με τη μορφή των μύθων του Αισώπου κρίνεται όχι μόνο αναγκαία αλλά και επιτακτική.

Και είναι άμεσα αφομοιώσιμος και διδακτικός ο τρόπος με τον οποίο ο μεγάλος παραμυθάς ελέγχει την ανθρώπινη βλακεία μέσα από τις εύστοχες παραβολές και τις αλληγορίες του. Ο ευφυής Αίσωπος με τις ιστορίες του μας υπενθυμίζει ότι ο έξυπνος μπορεί να παριστάνει τον βλάκα από επιλογή, ενώ αντίθετα ο βλάκας, όταν κάνει τον έξυπνο, επιβεβαιώνει τη βλακεία του.

Στο βιβλίο, επιλεγμένοι από τους μύθους του, δίνουν την αφορμή για να σχολιαστεί με γλαφυρό τρόπο η σημερινή πραγματικότητα και να γίνει έτσι η σύνδεσή της με την βλακεία.

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Οσελότος και είναι το 34ο του συγγραφέα.